ESPR — Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü
AB'nin ürün politikası çerçeve tüzüğü ve Dijital Ürün Pasaportu'nun yasal dayanağı. (AB) 2024/1781, yürürlük 18 Temmuz 2024.
ESPR, AB’nin ürün politikasının çatı tüzüğüdür. Kendi başına ürününüze bir yükümlülük getirmez — ama getirilecek her ürün yükümlülüğünün hukukî zemini burasıdır.
Ne yapar?
ESPR üç şeyi kurar:
- Ekotasarım gerekliliklerinin kapsamını genişletir. Önceki direktif esas olarak enerji ile ilgili ürünleri kapsıyordu; ESPR neredeyse tüm fiziksel ürünleri kapsayabilecek bir çerçeve tanımlar.
- Dijital Ürün Pasaportu’nun yasal temelini oluşturur. DPP’nin ne olduğu, hangi ilkelerle çalışacağı ve kayıtların merkezî bir sicilde tutulacağı burada tanımlanır.
- Satılmayan tüketici ürünlerinin imhasına sınır getirir. Özellikle tekstil ve ayakkabı için imha yasağı öngörülür.
Delege akt mekanizması — en çok yanlış anlaşılan kısım
ESPR yürürlükte olmasına rağmen bugün hiçbir ürüne DPP zorunluluğu getirmiyor. Sebebi mekanizma: somut gereklilikler ürün grubu bazında ayrı ayrı çıkarılan delege aktlarla belirlenir.
Bir ürün grubu için süreç şöyle işler:
Çalışma planında önceliklendirme
Komisyon hangi ürün gruplarıyla başlayacağını belirler. Bu aşamada henüz yükümlülük yoktur.
Ön çalışma ve istişare
Ürün grubuna özel gereklilikler, veri alanları ve etki analizi hazırlanır; paydaş görüşü alınır.
Delege aktın kabulü
Akt kabul edilir ve yayımlanır. Ürün grubuna özel veri alanları ve tarihler artık bağlayıcıdır.
Uyum süresi
Üreticilere uyum için tanınan süre. Tedarik zincirinden veri toplamak tek başına bu süreye yakın zaman aldığından, hazırlığa bu aşamada başlamak geç kalmaktır.
İlk çalışma planı: öncelikli ürün grupları
Komisyon’un 16 Nisan 2025’te yayımladığı ilk çalışma planı şu grupları önceliklendirdi:
- Demir-çelik (ara mal)
- Alüminyum (ara mal)
- Tekstil ve hazır giyim
- Mobilya
- Lastik
Ayrıca elektronik ürünler için onarılabilirlik ve geri dönüştürülebilirlik gibi yatay gereklilikler öngörüldü.
Bu listedeki ilk üç kalem, Türkiye’nin AB’ye ihracatının önemli bir bölümünü oluşturuyor. Çelik ve alüminyum ayrıca CBAM kapsamında olduğu için bu sektörlerde iki regülasyon aynı veriyi istiyor — ve bu, veri toplamayı tek seferde kurmak için gerekçe.
Takvim
CBAM geçiş dönemi başladı
Yalnızca raporlama yükümlülüğü; mali yükümlülük yok. İthalatçı üçer aylık CBAM raporu vermeye başladı.
Batarya Tüzüğü uygulanmaya başladı
Tüzüğün genel hükümleri yürürlüğe girdi. Pasaport dâhil bazı yükümlülükler kendi takvimleriyle kademeli açılıyor.
ESPR yürürlüğe girdi
Dijital Ürün Pasaportu'nun yasal çerçevesi kuruldu. Somut ürün yükümlülükleri delege aktlarla geliyor.
ESPR ilk çalışma planı yayımlandı
Öncelikli ürün grupları belirlendi: demir-çelik, alüminyum, tekstil (hazır giyim), mobilya, lastik. Bu gruplar için delege akt hazırlığı başladı.
CBAM kesin dönem başladı
Geçiş dönemi bitti. Gömülü emisyonlar artık mali yükümlülük doğuruyor; ithalatçı CBAM sertifikası teslim etmekle yükümlü.
CBAM sertifika satışları başlıyor
2026 yılına ait yükümlülük için sertifika alımı bu tarihte açılıyor. Sertifika fiyatı AB ETS haftalık ortalamasına endeksli.
Gösterge Tarih, 2025 Omnibus I basitleştirme paketiyle değiştirilen takvime dayanıyor. Uygulama aktları netleştikçe teyit edilmeli.
Batarya Pasaportu zorunlu oluyor
LMT bataryaları, 2 kWh üzeri endüstriyel bataryalar ve elektrikli araç bataryaları AB pazarına pasaportsuz giremeyecek.
İlk CBAM beyanı son tarihi
2026 takvim yılına ait CBAM beyanı bu tarihe kadar verilecek. Gerçek tedarikçi verisi yoksa varsayılan değerler uygulanır — ve varsayılan değer pahalıdır.
Gösterge Özgün tüzükteki 31 Mayıs 2027 tarihi, 2025 Omnibus I paketiyle 30 Eylül 2027'ye taşındı. Nihai uygulama metinleriyle teyit edilmeli.
Tekstil DPP delege aktı
Hazır giyim ve tekstil için ürün-özel gereklilikler ve pasaport yükümlülüğü delege aktla belirlenecek. Taslak süreci devam ediyor.
Gösterge Delege akt henüz kabul edilmedi. Tarih, çalışma planı takvimine dayalı beklentidir — yükümlülük tarihi değildir.
Demir-çelik DPP delege aktı
Ara mal olarak demir-çelik, ESPR ilk çalışma planında öncelikli grup. Pasaport kapsamı ve veri alanları delege aktla açılacak.
Gösterge Delege akt henüz kabul edilmedi. CBAM yükümlülüğü ise çelikte hâlihazırda yürürlükte — ikisi karıştırılmamalı.
Sık sorulan sorular
01ESPR yürürlükteyse neden yükümlülüğüm yok?
Çünkü ESPR bir çerçeve tüzüktür. Yükümlülük, ürün grubunuz için delege akt kabul edildiğinde doğar. Bataryalar istisnadır: onlar ESPR’yi beklemeden kendi tüzükleriyle düzenlendi.
02Delege aktlar ne zaman çıkacak?
Kesin tarih yok. Çalışma planı bir sıra belirtir ama takvim taahhüt değildir. Bu sitede ESPR’ye bağlı tüm ürün-grubu kayıtları “gösterge” olarak işaretlenmiştir.
03Ürünüm çalışma planında yok, muaf mıyım?
Bugün için evet. Ancak çalışma planı dönemsel olarak güncellenir ve kapsam genişleyebilir. Ayrıca zincirin yukarısındaysanız, kapsamdaki bir müşterinizin talebi size dolaylı olarak gelebilir.
04ESPR ile Batarya Tüzüğü çelişir mi?
Hayır, tamamlayıcıdırlar. Batarya kendi tüzüğüyle düzenlendiği için ESPR delege aktına ihtiyaç duymaz. Batarya pasaportunun veri yapısı, ESPR kapsamında gelecek pasaportlar için pratikte referans işlevi görmektedir.
Ürününüz ESPR kapsamına ne zaman girer?
Ürün gruplarınızı çalışma planına karşı tarayalım ve hazırlığın hangi kısmının delege akttan bağımsız olduğunu birlikte çıkaralım.
- Ürün grubunuza özel yükümlülük listesi
- Tedarikçi veri toplama planı
- CBAM için varsayılan-gerçek fark tahmini
Bununla birlikte okunur
Tekstil üreticileri için AB uyum rehberi
Tekstilde düzenleyici tarih henüz kesin değil, ama baskı çoktan başladı — çünkü AB'li marka müşteriniz kendi raporlaması için veriyi bugün istiyor.
Devamını oku TEKSTİL × DPPTekstil üreticileri için Dijital Ürün Pasaportu
Tekstilde DPP'nin düzenleyici tarihi belirsiz, ama fason zincirinin haritasını çıkarmak ve parti izlenebilirliği kurmak delege akttan bağımsız bir hazırlıktır.
Devamını oku MEVZUAT KÜNYESİBatarya Tüzüğü (AB) 2023/1542
Batarya pasaportu yükümlülüğünü getiren ve tarihini kesinleştiren tüzük. Yürürlük 17 Ağustos 2023, uygulama 18 Şubat 2024, pasaport 18 Şubat 2027.
Devamını okuHangi yükümlülüğün sizi bağladığını 30 dakikada netleştirelim.
Ürün grubunuzu ve ihracat pazarlarınızı konuşalım; size hangi tarihlerin geçerli olduğunu ve verinin nereden toplanacağını çıkaralım.
- Ürün grubunuza özel yükümlülük listesi
- Tedarikçi veri toplama planı
- CBAM için varsayılan-gerçek fark tahmini