AB yeşil uyum terimleri sözlüğü

AB yeşil mevzuatının terimleri iki dilde birden dolaşıyor ve Türkçe karşılıkları henüz oturmadı. Aynı kavramın üç farklı belgede üç ayrı adla geçmesi, uyum çalışmasının en sık görülen ilk engellerinden biri.

Bu sayfa o karşılıkları tek yerde topluyor. Her terimin tanımı, mümkün olduğunda dayandığı tüzükle birlikte veriliyor; böylece bir tanımın nereden geldiğini doğrulayabilirsiniz. Tanımlar mevzuat metninden türetilmiştir, ancak hukukî görüş değildir.

A

Avrupa Mevzuat TanımlayıcısıELIEuropean Legislation Identifier

AB ve üye devlet mevzuatına kalıcı ve makine okunur adres veren standart. Mevzuat metinlerinin yapısal veriyle bağlanmasını mümkün kılar; bu sitedeki mevzuat künyeleri de ELI adresleriyle işaretlenmiştir.

Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama StandartlarıESRSEuropean Sustainability Reporting Standards

CSRD kapsamındaki raporun hangi formatta ve hangi veri noktalarıyla hazırlanacağını belirleyen standart seti. Alıcınızın sizden istediği tabloların biçimi genellikle buradan gelir.

(AB) 2022/2464 sayılı Direktif

B

Batarya pasaportuBattery passport

AB Batarya Tüzüğü'nün belirli batarya tipleri için zorunlu kıldığı dijital kayıt. DPP mantığının yürürlük tarihi en net olan ilk uygulamasıdır, bu yüzden diğer sektörler için fiilî örnek işlevi görür.

(AB) 2023/1542 sayılı TüzükAyrıntılı anlatım

Benzersiz operatör tanımlayıcıUnique operator identifier

Pasaporttaki veriden sorumlu ekonomik aktörü tekilleştiren kimlik. Sorumluluk zincirinin makine okunur hâlidir; bir veri yanlışsa kimin düzelteceğini belirler.

(AB) 2024/1781 sayılı Tüzük

Benzersiz ürün tanımlayıcıUnique product identifier

ESPR kapsamında pasaportu taşıyan ürünü tekilleştiren kimlik. Ürün grubuna göre model, parti ya da tek tek ürün düzeyinde istenebilir. Hangi düzeyin gerekeceği delege aktla belirlenir ve bu, veri altyapısının ölçeğini doğrudan değiştirir.

(AB) 2024/1781 sayılı Tüzük

C

CBAM geçiş dönemiTransitional period

1 Ekim 2023'te başlayan, yalnızca raporlama yükümlülüğü getiren dönem. Sertifika satın alma zorunluluğu yoktur. Amacı, veri toplama altyapısının mali yükümlülük başlamadan kurulmasıdır.

(AB) 2023/956 sayılı Tüzük

CBAM kesin dönemDefinitive period

Mali yükümlülüğün başladığı dönem. Raporlamaya ek olarak sertifika satın alma ve teslim etme zorunluluğu doğar. Bu noktadan sonra emisyon verisi bir uyum belgesi olmaktan çıkıp fiyat kalemine dönüşür.

(AB) 2023/956 sayılı Tüzük

CBAM sertifikasıCBAM certificate

İthalatçının, ithal ettiği ürünün gömülü emisyonu karşılığında satın alıp teslim ettiği belge. Fiyatı AB Emisyon Ticaret Sistemi'ndeki tahsisat fiyatına endekslidir. Yükümlülük hukuken AB'deki ithalatçıya aittir, ama maliyet pazarlık yoluyla tedarikçiye yansır.

(AB) 2023/956 sayılı Tüzük

CELEX numarasıCELEX number

AB mevzuatının EUR-Lex veritabanındaki tekil belge kimliği. Örneğin CBAM Tüzüğü 32023R0956'dır: sektör kodu, yıl, belge tipi ve sıra numarası. Bir metnin hangi tüzüğe ait olduğunu tartışmasız biçimde saptamanın en kısa yoludur.

Ç

Çifte önemlilikDouble materiality

Bir konunun hem şirketin çevre ve toplum üzerindeki etkisi hem de şirketin finansal durumu üzerindeki etkisi açısından değerlendirilmesi. CSRD raporlamasında hangi başlıkların rapora gireceğini bu analiz belirler.

(AB) 2022/2464 sayılı Direktif

D

Delege aktDelegated act

Çerçeve tüzüğün Komisyon'a devrettiği yetkiyle çıkarılan bağlayıcı ikincil mevzuat. ESPR bağlamında kritik olan nokta şudur: bir ürün grubunun DPP yükümlülüğü ancak kendi delege aktı yayımlandığında somutlaşır. Çerçeve yürürlükte olduğu hâlde ürününüz için henüz bir yükümlülük doğmamış olabilir.

(AB) 2024/1781 sayılı Tüzük

Dijital Ürün PasaportuDPPDigital Product Passport

Bir ürünün menşei, malzeme bileşimi, onarılabilirliği, geri dönüştürülmüş içerik oranı ve karbon ayak izi gibi verilerini taşıyan dijital kayıt. Ürünün üzerindeki veri taşıyıcıdan (genellikle QR kod) erişilir. Yasal çerçevesini ESPR kurar, hangi ürün grubunda hangi verinin zorunlu olacağı ise delege aktlarla belirlenir.

(AB) 2024/1781 sayılı TüzükAyrıntılı anlatım

Doğrudan emisyonDirect emissions

Üretim tesisinde, üretim süreçlerinin kendisinden kaynaklanan salım. Fırının yaktığı yakıt doğrudan emisyondur. CBAM hesabında ilk ve en temel bileşendir.

(AB) 2023/956 sayılı Tüzük

Dolaylı emisyonIndirect emissions

Üretimde tüketilen satın alınmış elektriğin üretiminden kaynaklanan salım. Tesisinizin bacasından çıkmaz ama ürününüze yazılır. Türkiye gibi elektrik şebekesinin karbon yoğunluğu AB ortalamasının üzerinde olduğu ülkelerde bu kalem belirleyici olabilir.

(AB) 2023/956 sayılı Tüzük

G

Geri dönüştürülmüş içerik oranıRecycled content share

Üründeki malzemenin ne kadarının geri kazanılmış kaynaktan geldiğini gösteren oran. Hem DPP'de beyan edilen bir veri hem de bazı ürün gruplarında asgari eşiği bulunan bir yükümlülüktür. Doğrulanabilirliği tedarikçi zincirinin izlenebilirliğine bağlıdır.

Gömülü emisyonEmbedded emissions

Bir ürünün üretimi sırasında salınan ve ürünün içinde "taşınan" sera gazı miktarı. CBAM yükümlülüğü ürünün ağırlığına değil, ton başına gömülü emisyonuna göre hesaplanır. Bu yüzden aynı tonajda iki sevkiyatın maliyeti, üretim yönteminin karbon yoğunluğuna göre farklı olur.

(AB) 2023/956 sayılı TüzükAyrıntılı anlatım

GS1 Digital LinkGS1 Digital Link

Ürün tanımlayıcısını doğrudan bir web adresi biçiminde kodlayan GS1 standardı. Aynı QR kodun hem kasadaki barkod okuyucuya hem tüketicinin telefonuna hizmet etmesini sağlar. DPP tartışmalarında en olgun aday taşıyıcı standardıdır.

Ayrıntılı anlatım

K

Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama DirektifiCSRDCorporate Sustainability Reporting Directive

Kapsamdaki şirketlere sürdürülebilirlik raporlaması zorunluluğu getiren direktif. Türkiye'deki üretici çoğunlukla doğrudan kapsamda değildir, ama kapsamdaki AB alıcısı raporunu doldurabilmek için tedarikçisinden veri ister. Yükümlülük bu kanaldan dolaylı olarak ulaşır.

(AB) 2022/2464 sayılı DirektifAyrıntılı anlatım

Küresel Ticari Ürün NumarasıGTINGlobal Trade Item Number

Ürün modelini küresel ölçekte tekilleştiren GS1 numarası. Barkodun arkasındaki sayıdır. Model düzeyinde tekilleştirir, tek tek ürün kopyalarını değil; DPP'nin bazı ürün gruplarında istediği parti veya seri düzeyi ayrımı bu yüzden önemlidir.

O

Omnibus paketiOmnibus package

Birden çok mevzuatı tek seferde değiştiren Komisyon önerisi. Yeşil mevzuat bağlamında kapsam daraltma ve tarih öteleme başlıklarıyla gündeme gelmiştir. Önerinin kendisi yürürlük değildir; nihai metin yasama sürecinden çıkana kadar tarihler gösterge niteliğindedir.

OnarılabilirlikReparability

Ürünün onarıma elverişliliği. Yedek parça bulunabilirliği, sökülebilirlik ve onarım belgelerine erişim gibi ölçütlerden hesaplanır. ESPR'nin ekotasarım gerekliliklerinde tekrar eden başlıklardandır.

(AB) 2024/1781 sayılı Tüzük

Ormansızlaşma TüzüğüEUDREU Deforestation Regulation

Belirli emtiaların ormansızlaşmaya yol açmadığının kanıtlanmasını isteyen tüzük. Kapsam: soya, kahve, kakao, kereste, kauçuk, palm yağı ve sığır. Kanıt, üretim alanının coğrafi koordinatını gerektirir; bu yüzden diğer mevzuatlardan daha derin bir izlenebilirlik ister.

(AB) 2023/1115 sayılı Tüzük

Ö

Özen yükümlülüğü beyanıDue diligence statement

EUDR kapsamında, ürünün ormansızlaşma riski taşımadığının değerlendirildiğini bildiren resmî beyan. Beyanı veren, verinin doğruluğundan hukuken sorumlu olur.

(AB) 2023/1115 sayılı Tüzük

S

Sınırda Karbon Düzenleme MekanizmasıCBAMCarbon Border Adjustment Mechanism

AB'ye ithal edilen karbon yoğun ürünlerin gömülü emisyonlarını fiyatlandıran mekanizma. Amaç, AB içi üreticinin emisyon maliyeti öderken ithal ürünün ödememesinden doğan farkı kapatmaktır. Kapsam: demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen.

(AB) 2023/956 sayılı TüzükAyrıntılı anlatım

Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım TüzüğüESPREcodesign for Sustainable Products Regulation

AB'nin ürün politikası çerçeve tüzüğü. Kendi başına belirli bir ürüne yükümlülük getirmez; ürün grubu bazında çıkarılacak delege aktların hukukî zeminini kurar ve Dijital Ürün Pasaportu'nu tanımlar. 2009/125/AT sayılı Ekotasarım Direktifi'nin yerini almıştır.

(AB) 2024/1781 sayılı TüzükAyrıntılı anlatım

U

Uygulama aktıImplementing act

Mevzuatın üye devletlerde yeknesak uygulanması için çıkarılan teknik düzenleme. Delege akttan farkı, yeni yükümlülük yaratmayıp mevcut yükümlülüğün nasıl yerine getirileceğini belirlemesidir. CBAM raporlama biçimleri bu yolla düzenlenmiştir.

Ü

Ürün karbon ayak iziPCFProduct carbon footprint

Bir ürün biriminin yaşam döngüsü boyunca neden olduğu sera gazı salımının CO2 eşdeğeri cinsinden toplamı. Sınırların nerede çizildiği (beşikten kapıya, beşikten mezara) sonucu köklü biçimde değiştirir; bu yüzden karşılaştırmalarda yöntem beyanı olmadan verilen sayı anlamsızdır.

V

Varsayılan değerDefault value

Gerçek emisyon verisi sunulmadığında Komisyon'un yerine koyduğu referans değer. Cezalandırıcı olacak biçimde yüksek belirlenmiştir; amaç gerçek veri toplamayı teşvik etmektir. Tesisinizin gerçek verisi genellikle varsayılan değerin altında kalır, aradaki fark doğrudan maliyet farkıdır.

(AB) 2023/956 sayılı TüzükAyrıntılı anlatım

Veri taşıyıcıData carrier

Ürünün üzerindeki, dijital kayda erişimi sağlayan fiziksel işaret. Pratikte çoğunlukla QR kod, bazı ürün gruplarında RFID veya NFC. Taşıyıcının kendisi veriyi barındırmaz, veriye giden adresi taşır.

Ayrıntılı anlatım

Y

Yaşam döngüsü değerlendirmesiLCALife cycle assessment

Ürünün hammaddeden atığa kadar tüm aşamalarındaki çevresel etkilerini ölçen yöntem. Karbon ayak izi, LCA'nın yalnızca iklim başlığındaki çıktısıdır; su tüketimi ve kaynak tükenmesi gibi başlıklar da vardır.

Yetkili CBAM beyan sahibiAuthorised CBAM declarant

Kapsamdaki ürünleri AB'ye ithal etme yetkisi almış kişi. Kesin dönemde bu statü olmadan kapsam dahilindeki ürün ithal edilemez. Türkiye'deki ihracatçı bu statüyü almaz, ama alıcısının alıp almadığı sevkiyatın akıbetini belirler.

(AB) 2023/956 sayılı Tüzük

Eksik ya da yanlış bir terim görürseniz

Sözlük insan eliyle yazılıyor ve mevzuat hızlı değişiyor. Bir tanımın güncelliğini yitirdiğini düşünüyorsanız ya da eklenmesi gereken bir terim varsa bize yazın. Düzeltme sürecimizi yayın ilkeleri sayfasında anlattık.